ပထမဆုံး ရူပဗေဒနိုဗယ်ဆု ( 1901) Wilhelm Conrad Röntgen

     အဲဖရက်နိုဗယ်၏ သေတမ်းစာအရ နိုဗယ်ဖေါင်ဒေးရှင်းကို ဖွဲ့စည်းပြီးသောအခါ 1901 နှစ်မှစ၍ နိုဗယ်ဆုများကို နှစ်စဉ်ချီးမြှင့်နိုင်ခဲ့သည်။သို့သော် ( 1916, 1931, 1934, 1940, 1941, and 1942 ) နှစ်များတွင် ရူပဗေဒ-နိုဗယ်ဆုများကို ပေးအပ်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ အရေးကြီးသောရှာဖွေတွေ့ရှိ ချက်များ ၊ရူပဗေဒတီထွင်မှုများထူးထူးခြားခြား မရှိခဲ့သောကြောင့်ဟု နိုဗယ်ဖေါင်ဒေးရှင်းမှ ကြေငြာခဲ့ သော်လည်း ၎င်းနှစ်များသည် (ပထမ၊ ဒုတိယ) ကမ္ဘာစစ်ကြီးများ ဖြစ်ပွါးနေချိန်နှင့်တိုက်ဆိုင် နေကြောင်းတွေ့ရသည်။

Wilhelm Conrad Röntgen (ဝဲအမ်ကွန်ရတ်- ရွန်ဂျင်)

1.         1901 တွင် ပထမဆုံးရှိသော ရူပဗေဒနိုဗယ်ဆုရှင်မှာ Wilhelm Conrad Röntgen (ဝဲအမ်ကွန်ရတ်- ရွန်ဂျင်) ဖြစ်သည်။သူသည် 1845မတ်လ(27)ရက်တွင် ဂျာမဏီနိုင်င်ငံ၌ မွေးဖွါးခဲ့ သည်။ဖခင်မှာ ဒတ်ချ်လူမျိုးဖြစ်၏။ မိဘများမှာ ကုန်သည်မျိုးရိုးဖြစ်ပြီး အထည်အလိပ်လုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ၃နှစ်သားအရွယ်တွင် မိသားတစုလုံး နယ်သာလန်သို့ပြောင်းရွေ နေထိုင်ခဲ့ ကြသည်။ အခြေခံပညာကျောင်းကို နယ်သာလန်တွင် တက်ရောက်ခဲ့သော်လည်း အထူးဝါသနာပါသော စိတ်ဝင်စားသော ၊ ကျွမ်းကျင်သောအရာဟူ၍ မရှိခဲ့ပေ။ သူသည် သဘာဝအလှတရားကို ခံစား ချစ်မြတ်နိုးသူတယောက်ဖြစ်၏၊ နိုင်ငံအနှံ့အပြား ဒေသများနှင့် တောတောင်များကို စိတ်ဝင်စားစွာ လည်ပတ်လေ့ရှိ၏  

ရွန်ဂျင်မွေးဖွါးခဲ့သောအိမ်ကို ယခုအခါ ပြတိုက်အဖြစ်ဖွင့်လှစ်ထားသည်

  

           1862 ခုနှစ်တွင် နယ်သာလန် Utrecht (ယူထရက်)မြိ့ု နည်းပညာကျောင်း၌ တက်ရောက် ပညာသင်ကြားသည်။ကျောင်းတက်နေစဉ် ကာရီကယ်ချာရုပ်ပြောင်ကာတွန်းဖြင့် ဆရာ၏ ပုံကို ရေးဆွဲခဲ့သောကြောင့် ကျောင်းထုတ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ ယူထရက်တက္ကသိုလ်သည် နေ့စဉ်တက် ပုံမှန်ကျောင်းသားများအား ဆာတီဖီကိတ်၊ ပညာအရည်အချင်းထောက်ခံစာများ မလိုအပ်ပဲ တက်ရောက်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် 1865ခု ယူထရက်တက္ကသိုလ်တွင် ရူပဗေဒဘာသာကို သင်ယူခဲ့ သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ ဇူးရစ်တက္ကသိုလ်သည် ဝင်ခွင့်ဖြေဆိုနိုင်လျှင် တက်ရောက်နိုင် ကြောင်းသိရ၍ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရာအောင်မြင်သဖြင့် ပြောင်းရွေ့သင်ယူသည်။ ဇူးရစ်တက္ကသိုလ်သည် Polytechnic –ETH Zurich ပေါ်လီနည်းပညာတက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်။အိုင်စတိုင်းကဲ့သို သိပ္ပံပညာရှင်များ မွေးထုတ်ပြီး နိုဗယ်ဆု( 21ဆု)ရရှိခဲ့သည့် ပညာရှင်များ တက်ရောက်ခဲ့သော တက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်။ ရွန်ဂျင်သည် ဇူးရစ်တက္ကသိုလ်တွင် မက္ကင်းနစ် အင်ဂျင်နီယာဖြင့် တက်ရောက်သင်ကြားခဲ့သော်လည်း၊ ”ဓာတ်ငွေ့များကိုလေ့လာခြင်းစာတမ်း” ဖြင့် ဒေါက်တာဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။

     ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ ဇူးရစ်တက္ကသိုလ်

        1869ခုနှစ်တွင် ရွန်ဂျင်သည် ဇူးရစ်တက္ကသိုလ်မှ PhD ဘွဲ့ကိုအောင်မြင်ခဲ့သည်။ 1870တွင် ရွန်ဂျင်၏ ပထမဆုံးပြုစုခဲ့သောစာတမ်းမှာ ဓာတ်ငွေ့များ၏သိပ်သည်းဆကို လေ့လာခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုနှစ်တွင် ဆရာဖြစ်သူ August Kundt ထံတွင် လက်ထောက်အဖြစ်လုပ်ကိုင်ရန် ဂျာမဏီသို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်။ 1874 ခု စိုက်ပျိုးရေးသိပ္ပံအကယ်ဒမီတွင် ရူပဗေဒ ပါမောက္ခအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ သည်။ ဂျီနာတက္ကသိုလ် Jena (1886) ၊ယူထရက်တက္ကသိုလ် ၊လိုက်ဇစ်တက္ကသိုလ် (Leipzig ) များက ရူပဗေဒပါမောက္ခအဖြစ် ကမ်းလှမ်းခဲ့သော်လည်း ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။သို့သော် (1888) University of Würzburg တွင် ပါမောက္ခအဖြစ်လက်ခံခဲ့သည်။ထိုတက္ကသိုလ်တွင် နာမည်ကျော် ရူပဗေဒ ပညာရှင်များဖြစ်သော ဟေမယ်တိုနီယမ်နှင့် လောရင့်တို့နှင့်အတူ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ 

ရွန်ဂျင်၏ သိပ္ပံစမ်းသပ် ဓာတ်ခွဲခန်းတခု

       1895 ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ 8ရက် ၊သောကြာနေ့ ညနေခင်းအချိန်တွင် ရွန်ဂျင်သည် ကိုယ်ပိုင် ဓာတ်ခွဲစမ်းသပ်ခန်း၌ တစ်ယောက်တည်း အလုပ်များနေသည်။ လေစုပ်ထားသော ဖန်ပြွန်တွင် ညိ့ုယူလျှပ်စစ်ရောင်ခြည်တန်းများဖြစ်စဉ်ကို လေ့လာနေခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းဖန်ပြွန် (CRT –Cathode rays tube)ကို ကတ်သုတ်ရောင်ခြည်ဖန်ပြွန်ဟုခေါ်သည်။ ကတ်သုတ်ဖန်ပြွန် အကြောင်းကို အနည်းငယ်ရှင်းပြပါဦးမည်။ 

(ဥပမာ-ဝါယာကြိုးတခုတွင် လျှပ်စစ်စီးသောအခါ လျှပ်စစ်မှုန် (အီလက်ထွန်)များ ရွေ့လျားစီးဆင်းခြင်းဟု သတ်မှတ်နိုင်သည်။၎င်းဝါယာကြိုးသည် ပြတ်တောက်သွားပါက လျှပ်စစ်ဓာတ်များ မစီးဆင်းနိုင်တော့ပေ။ ဤအချက်ကို ဆက်လက်၍စဉ်းစားသော် လျှပ်စစ်မှုန်( အီလက်ထွန်များ)သည် လေထဲတွင်ကောင်းမွန်စွာ မဖြတ်သန်းနိုင် ဟုမှတ်ယူနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် လေစုပ်ထားသောဖန်ပြွန်ထဲတွင် (အဖိုငုတ်နှင့် အမငုတ်) ဝါယာနှစ်စကိုထား၍ ဗို့အားပေးကြည့်သော် လျှပ်စစ်စီးဆင်းနိုင်ကြောင်းတွေ့ရသည်။ အီလက်ထွန် အမှုန်များသည် အမငုတ်(cathode) မှ အဖိုငုတ်သို့( anode) ကူးပြောင်းစီးဆင်းခြင်းကို ကတ်သုတ်ရောင်ခြည်ဟုခေါ်သည်။၎င်းဖန်ပြွန်ကို ကတ်သုတ်ရောင်ခြည်ဖန်ပြွန်ဟု ခေါ်သည်။ ကတ်သုတ်ရောင်ခြည်ဖန်ပြွန်တွင် လျှပ်စစ်မှုန်( အီလက်ထွန်)တန်းများစီးဆင်းရာ လမ်းကြောင်းတနေရာ၌ ရောင်စဉ်တောက်သတ္တုပြား (fluorescence)ကို ထားလိုက်သောအခါ ဖန်ပြွန်၏မျက်နှာပြင်များတွင် မီးစုန်းရောင်များတွေ့မြင်နိုင် သည်။ တီဗီဖန်ပြွန်နှင့် ကွန်ပျူတာမော်နီတာ(tube)များသည် ကတ်သုတ်ရောင်ခြည်ဖန်ပြွန်အား အခြေခံ၍တည်ဆောက် ထားသည်။  

အောက်ပါပုံသည် အင်္ဂလန်သိပ္ပံပညာရှင် ခရုစ် (Crookes’ tube)၏ ကတ်သုတ်ဖန်ပြွန် ဖြစ်သည်။

        ရွန်ဂျင်သည် ခရုစ်ဖန်ပြွန်ဖြင့် စမ်းသပ်ခန်းထဲတွင်အလုပ်ရှုပ်နေခြင်းဖြစ်သည်။ ခရုစ်ဖန်ပြွန်တွင်းရှိ ရောင်စဉ်တောက်သတ္တုပြား (target) နေရာတွင် ဘေရီယံ-ပလက်တီနိုစိုင်အာနိုက်( Barium Platinocyanide) ကိုသုတ်လိမ်းလိုက်သည်။ထို့နောက်ကတ်သုတ်ဖန်ပြွန်မှထွက်သော ရောင်စဉ်များကို ကာကွယ်ရန် ဖန်ပြွန်တခုလုံးအား အနက်ရောင်စက္ကူကတ်ထူများဖြင့် အလင်းမထွက်နိုင်အောင်ဖုံးအုပ် ထားလိုက်သည်။ ဒါအပြင် စမ်းသပ်ခန်းတခုလုံးကိုလည်း မီးပိတ်ကာအမှောင်ချထားလိုက်သည်။ ထိုကဲ့သို့ ပိန်းပိတ်အောင်မှောင်နေချိန်တွင် ကတ်သုတ်ဖန်ပြွန်ကို အပြင်မှလျှပ်စစ်ဗို့အားဖြင့် ခလုပ်ဖွင့် လိုက်သည်။ ရွန်ဂျင်သည် အံ့အားသင့်စွာရုတ်တရက် ငေးကြောင်သွား၏။အကြောင်းမှာ ကတ်သုတ်ဖန်ပြွန်နှင့် သုံးပေခန့်အကွာ စားပွဲခုံပေါ်တင်ထားသော ဘေရီယံ-ပလက်တီနိုစိုင်အာနိုက်ကတ်ပြားတွင် စိမ်းဖျော့ဖျော့   (မော်ဒယ်စိမ်းရောင်) မီးစုန်းရောင်များ တောက်ပနေခြင်းကို တွေ့ရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အပြင်ဘက်တွင် ထားရှိသော ဘေရီယံ-ပလက်တီနိုစိုင်အာနိုက်သည် အဘယ်ကြောင့် ရောင်စဉ်များ တောက်ပနေသနည်း။ တဖန် ရောင်စဉ်တောက်ကဒ်ထူပြားကို ခပ်ဝေးဝေးတနေရာသို့ရွေ့ကြည့်သည်။ ထိုနည်း၎င်းတိုင်း မီးစုန်းရောင်များတောကင်ပနေပြန်၏ ရွန်ဂျင်သည် စမ်းသပ်မှုများကို ညဉ့်နက် သန်းခေါင်ယံထိ မအိပ်မနေ အကြိမ်ကြိမ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ နေ့စဉ်ရက်ဆက် မအိပ်မနေ စမ်းသပ်သည်။ နံနက်စာ၊ညစာကိုပင်း ဓာတ်ခွဲခန်းထဲတွင်စားသောက်ပြီး ဆက်လက်လေ့လာခဲ့သည်။ 

      နောက်ဆုံးတွင် ရွန်ဂျင်သည် မီးစုန်းအရောင်တောက်ခြင်းသဘောကို ကောက်ချက်ချလိုက်၏ ကတ်သုတ်ဖန်ပြွန်ကို အရောင်မထွက်စေရန်ဖုံးအုပ်ထားသော်လည်း ၊ ကတ်သုတ်ဖန်ပြွန်မှလာသော ရောင်ခြည်တမျိုးကြောင့် ဘယ်ရီယံ-ပလက်တီနိုစိုင်အာနိုက်တွင် မီစုန်းရောင်တောက်နေခြင်းဖြစ်မည်။ အကယ်၍ ကတ်သုတ်ဖန်ပြွန်မှထွက်လာသော်လည်း ကတ်သုတ်ရောင်ခြည်မဖြစ်နိုင်ပေ။အကြောင်းမှာ ကတ်သုတ်ရောင်ခြည်( အီလက်ထွန်)များသည် ပြင်ပလေထဲတွင် ကောင်းမွန်စွာမဖြတ်သန်းနိုင်ပေ။ ထိုသို့ဆိုလျှင် ကတ်သုတ်ဖန်ပြွန်မှ ကတ်သုတ်ရောင်ခြည်နှင့်အတူ ထူးဆန်းသော ရောင်ခြည်တမျိုး ပါဝင်နေခြင်းဖြစ်မည်။ ၎င်းရောင်ခြည်သည် မျက်စိဖြင့်မမြင်နိုင်သော်လည်း ဖောက်ထွင်းနိုင်စွမ်းရှိရမည် ဟုကောက်ချက်ချလိုက်သည်။ ဘယ်ရီယံ-ပလက်တီနိုစိုင်အာနိုက်အစား ဓာတ်ပုံဖလင်ပြားဖြင့် စမ်းသပ် ကြည့်သည်။မျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်သော်လည်း ဖလင်ပြားပေါ်တွင် အလင်းရောင်ကျသကဲ့သို့ ပုံရိပ်များ ဖြစ်ပေါ်ကြောင်းတွေ့ရသည်။  

     1895 ဒီဇင်ဘာ22 ညနေခင်းတွင် ရွန်ဂျင်သည် ရောင်ခြည်အသစ်တမျိုးဖြင့် သူ၏အမျိုးသမီး လက်ကို ဓာတ်ပုံရိုက်လိုပါသလားဟုမေးပြီး ၊စမ်းသပ်ကြည့်သည်။ အချိန်ဆယ့်ငါးမိနစ်အကြာတွင် လက်ချောင်း ၊အရိုးများနှင့် လက်ထပ်လက်စွပ်အပါအဝင် ထင်ရှားပြတ်သားသော ရေဒီယိုဓာတ်ပုံကို ရရှိလေတော့သည်။ ထိုနေ့သည်ကား ရေဒီယိုရောင်ခြည်ကုထုံး၏ ပထမဆုံးမွေးနေ့ဖြစ်လေသည်။ ရွန်ဂျင်သည် ” A new kind of rays” ” ရောင်ခြည်အသစ်တမျိုး ” ခေါင်းစဉ်ဖြင့် စာတမ်းပြုစု၍ ကြေငြာချက်ထုတ်လိုက်သည်။ Würzburg တက္ကသိုလ်တွင်လည်း သူ၏ရောင်ခြည်သစ် အကြောင်းကို ဖွင်ဟပြောဆိုခဲ့သည်။သို့သော် ရွန်ဂျင်တွေ့ရှိထားသော ရောင်ခြည်သည် အမျိုးအမည်မသိပေ။ ထို့ကြောင့် ရွန်ဂျင်က မသိသောရောင်ခြည် ( X-rays)ဟု အမည်ပေးလိုက်သည်။ ( ကျွန်ပ်တို့ငယ်စဉ်က သင်္ချာပုစ္ဆာများတွင် မသိကိန်းများကို ရှာဖွေသောအခါ၊ မသိကိန်း=x ဖြစ်ပါစေ(သို့မဟုတ်) မသိကိန်း= y ဖြစ်ပါစေဟု သတ်မှတ်၍ ပုစ္ဆာများကိုအဖြေရှာခဲ့ကြရသည်။) ထိုနည်း၎င်းအတိုင်း ရွန်ဂျင်သည် အမည်မသိသော ထူးဆန်းသည့်ရောင်ခြည်တမျိုးကို X-rays အိတ်စ်ရောင်ခြည်ဟု အမည်ပေးလိုက်၏ တချို့က ရွန်ဂျင်ရောင်ခြည် (Röntgen rays) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ X-rays အိတ်စ်ရောင်ခြည်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းသည် ဆေးပညာကုထုံးတွင် အလွန်အရေးပါ၏ x-rays အိတ်စ်ရောင်ခြည်၏ အသုံးဝင်မှုသည် ယနေ့အချိန်တိုင်အောင် အလွန်အသုံးဝင်ကြောင်းတွေ့ရသည်။ ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း၊ ကင်ဆာရောဂါဓာတ်ကင်ခြင်း၊လေဆိပ်များတွင် check in စစ်ဆေးခြင်းနှင့် လုံခြုံရေး စစ်ဆေးခြင်း၊ စက်ရုံအလုပ်ရုံများတွင်အသုံးပြုခြင်းစသည့် အသုံးဝင်မှုများမှာ ကျယ်ပြန်လှပေသည်။ အိတ်စ်ရောင်ခြည်အကြောင်းကို “အခြေခံရူပဗေဒအပိုင်း၌ ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြာထွက်ခြင်း” တွင် ရေးသား ပြီးခဲ့လေပြီ။ 

အိတ်စ်ရောင်ခြည်ဖြင့် လေဆိပ်တွင် ရှာဖွေစစ်ဆေးနေပုံ

      1900တွင် ရူပဗေဒပညာရှင် Wilhelm Conrad Röntgen (ဝဲအမ်ကွန်ရတ်- ရွန်ဂျင်) ကို ဂျာမဏီပြည် ဘာဗာရီယန် Bavarian ပြည်နယ်အစိုးရ၏ အထူးခွင့်တောင်းချက်ကြောင့် မြူးနစ် တက္ကသိုလ်တွင် ပါမောက္ခအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ 1901ခုနှစ်ပထမဆုံးနိုဗယ်ဆုချီးမြှင့်ရာ အိတ်စ်ရောင်ခြည် ရှာဖွေတွေ့ရှိသော ရွန်ဂျင်ကို ပထမဆုံးရူပဗေဒနိုဗယ်ဆုချီးမြှင့်လိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ရွန်ဂျင်သည် သူ၏ရှာဖွေတွေ့ရှိချက်အားလုံးကို မှတ်ပုံတင်ပြီးမူပိုင်ပြုလုပ်ခြင်း၊တစ်ဦးတယောက်ဖြစ်စေ ၊အဖွဲ့အစည်းတခုဖြစ်စေ လက်ဝါးကြီးအုပ်ထိန်းချုပ်ခြင်းများ ခွင့်မပြုဟု ကြေငြာချက်ထုတ်ခဲ့သည်။ သူ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုသည် လူသားအားလုံးပိုင်ဆိုင်စေရမည်ဟု သေတမ်းစာတွင်ရေးသားခဲ့လေသည်။ 1923 ဖေဖေါ်ဝါရီ 10ရက်နေ့တွင် အသက် 78 နှစ်ရှိပြီသော ရွန်ဂျင်သည် အူမကြီးကင်ဆာရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ရွန်ဂျင်က သူ၏ဓာတ်ရောင်ခြည်စမ်းသပ်မှုများကြောင့် ကင်ဆာရောဂါဖြစ်သည် ဟုလက်မခံခဲ့ပေ။ သို့သော် နှောင်းခေတ်ပညာရှင်များက ဓာတ်ရောင်ခြည်သင့်ခြင်းကို ကာကွယ်ရန် ခဲသတ္ထုဖြင့် အကာကွယ်ပြုလုပ်ကြရလေတော့သည်။  

   

………………………………… …………………………

အဲဖရက်- နိုဗယ်

                                                 Alfred Nobel

               ႏိုဗယ္ဆုနဲ ့ ပတ္သက္ျပီးေတာ့ ပရိတ္သတ္အားလံုး ၾကားဖူးျပီးသား ျဖစ္ပါတယ္ ။ အဲဖရက္ႏိုဗယ္ (Alfred Nobel) ဆိုတာ ဆြီဒင္လူမ်ိဳး အင္ဂ်င္နီယာ ၊ဓာတုေဗဒပညာရွင္၊ လုပ္ ငန္းရွင္ မီလွ်ံနာၾကီးတေယာက္ပါ။(၁၈၃၃)ခုႏွစ္ ဆြီဒင္ႏိုင္ငံမွာ ေမြးဖြါးခဲ့တာပါ။ သူ ့ဖခင္လည္း အင္ဂ်င္နီယာ တေယာက္ျဖစ္ပါတယ္ ။ အဲဖရက္ႏိုဗယ္ကို ေမြးျပီးတဲ့ႏွစ္မွာ မိသားစု စီးပြါးေရး ပ်က္စီးသြားတယ္ ။အဲတာေၾကာင့္ မိခင္နဲ ့မိသားစုက ဆြီဒင္မွာ ေနရစ္ခဲ့ၾကျပီး ။ဖခင္ျဖစ္သူကဖင္လန္ႏိုင္ငံ ၊ရွရွားႏိုင္ငံေတြကို စီးပြါးရွာထြက္ခဲ့ရပါတယ္။ ရွရွားႏိုင္ငံ စိန္ ့ပီတာစဘတ္ျမိဳ ့မွာ စက္ရံုတခုကို တည္ေထာင္ႏိုင္ခဲ ့တယ္ ။ အဲဒီစက္ရံုက ရွရွားဘုရင့္ တပ္မေတာ္ အတြက္ လက္နက္ကိရိယာေတြကို ထုတ္လုပ္ေပးႏိုင္ခဲ့ပါတယ္ ။ ၁၈၄၂ မွာ မိသားစုအားလံုး ရွရွားကို ေျပာင္းေရြ ့လာၾကပါတယ္။ အဲဖရက္ႏိုဗယ္မွာ အစ္ကိုႏွစ္ေယာက္ ၊ ညီငယ္တေယာက္ ရွိခဲ့ပါ တယ္ ။ညီအကို ေလးေယာက္စလံုး ရွရွွားမွာ ပညာသင္ၾကားခဲ ့ၾကပါတယ္ ။ က်ဴရွင္ေက်ာင္း ေတြမွာ အထူးသင္ၾကားခဲ့တာေၾကာင့္ အဲဖရက္ႏိုဗယ္(၁၇)ႏွစ္အရြယ္မွာ ဆြီဒင္၊ ရွရွား၊ ျပင္သစ္ အဂၤလိပ္ ၊ဂ်ာမာန္ ဘာသာစကားကို ကၽြမ္းက်င္တတ္ေျမာက္ခဲ့ပါတယ္ ။ အဲဖရက္ႏိုဗယ္ က စာေပအႏုပညာကို ဝါသနာပါတယ္္ ၊ကဗ်ာေရးတာကိုလည္း ႏွစ္သက္တယ္ ။ ဒါေပမယ့္ သူ့ ့ ဖခင္က အႏုပညာကို သေဘာမက်ဘူး ။ဖခင္လို စက္မႈအင္ဂ်င္နီယာ တေယာက္ ျဖစ္ေစခ်င္ ခဲ့ပါတယ္ ။

အဲဖရက္ႏိုဗယ္ငယ္စဥ္က

        ျပင္သစ္ႏိုင္ငံမွာ ဓာတုေဗဒပညာကိုသင္ယူေစခဲ့ပါတယ္။အေမရိကန္ႏိုင္ငံမွာလည္း ေလးႏွစ္ၾကာ ပညာသင္ယူခဲ့တယ္။ပဲရစ္ျမိ့ဳမွာ အီတလီ ဓာတုေဗဒပညာရွင္ ဆိုဗရီရိုSobreroနဲ ့
သိကၽြမ္းခင္မင္ခဲ့တယ္ ။ ဆိုဗရီရိုက ႏိုက္ထရိုဂရစ္စလင္း ဓာတုေဖါက္ခြဲပစၥည္းကို တီထြင္ လိုက္တဲ ့အခါ ၊  ႏိုက္ထရိုဂရစ္ဆလင္းကို   အလြန္ စိတ္ဝင္စားခဲ့တယ္ ။  ပညာသင္ၾကားခဲ့ျပီး
စိန္ ့ပီတာစဘတ္ျမိဳ ့မွာ သူ့ဖခင္ႏွင့္အတူ အလုပ္လုပ္ကိုင္ယင္း ႏိုင္ထရိုဂရစ္စလင္း(ဓာတု-ေဖါက္ခြဲေရး နည္းပညာ )ကို စိတ္ပါဝင္းစားစြာ ေလ့လာေနခဲ့တယ္ ။အဲဖရက္ႏိုဗယ္၏ ဖခင္က လည္း ပင္လယ္ျပင္-မိုင္း ( ေရျမဳပ္ဗံုး)ကို ရွရွား-ဇာဘုရင္အတြက္ တီထြင္ေပးႏိုင္ခဲ ့တယ္။ ခရိမီယမ္းစစ္ပြဲ(Crimean War ၁၈၅၃-၅၆)မွာ စိန္ ့ပီတာစဘတ္(ရွရွား) သို ့ ခ်ီတက္လာေသာ အဂၤလိပ္ေရတပ္သေဘၤာမ်ားကို ေဖာက္ခြဲဖ်က္ဆီးႏိုင္ခဲ့တယ္။ (၁၈၅၃-ႏွစ္ မင္းတုန္းမင္း နန္း တက္စဥ္မွာ ၊ ကေနာင္မင္းသားၾကီး ေရျမဳပ္ဗံုး စမ္းသပ္ခဲ့တဲ ့ အခ်ိန္နဲ ့ ႏွိုင္းယွဥ္ၾကည့္ရရင္ အခ်ိန္ကာလ သိပ္မကြာျခားေၾကာင္း ကိုေတြ ့ရတယ္။ )

                                အဲဖရက္ႏိုဗယ္၏ ဖခင္  ေရျမဳပ္ဗံုးစမ္းသပ္ျခင္း

            ခရိမီယမ္းစစ္ပြဲအျပီးမွာ အဲဖရက္ႏိုဗယ္တို ့မိသားစု စီပြါးေရးက်ဆင္းသြားျပန္တယ္။ အဲဖရက္၏ မိဘႏွစ္ပါးႏွင့္ ညီငယ္-အီေမးတို ့သည္ ဆြီဒင္သို ့ ေျပာင္းေရြ ့ေနထိုင္ၾကတယ္။ အဲဖရက္ႏွင့္အစ္ကိုႏွစ္ေယာက္က ရွရွားမွာက်န္ခဲ့ျပီး မိသားစုစီးပြါးေရးကို ဆက္လက္လုပ္ကိုင္ ေနခဲ့တယ္။ဒါေပမယ့္ (၁၈၆၃)မွာ ဖခင္ရွိရာ ဆြီဒင္ျပည္ကို ေျပာင္းေရြ ့လာခဲ့ဲၾကတယ္ ။

ဆြီဒင္အစိုးရခြင့္မျပဳေသာေၾကာင့္ ေရကန္ထဲကေလွငယ္ေပၚမွာ စမ္းသပ္ခဲ့ပံု

အဲဖရက္ႏိုဗယ္ကေတာ့ ႏိုက္ထရိုဂရစ္စလင္းကို စိတ္ဝင္စားစြာ စမ္းသပ္ေနတံုးပါပဲ။ ႏိုက္ထရို ဂရစ္စလင္း liquid explosive စက္ရံုကို တည္ေဆာက္ လုပ္ကိုင္ခဲ့ပါတယ္ ။ အဲဖရက္၏ စမ္းသပ္မႈမေတာ္တဆေၾကာင့္ ညီအငယ္- အီေမး(Emil) နဲ ့ လူေလးဦး ေသဆံုးသြားခဲ့တယ္။ အဲတာေၾကာင့္ ဆြီဒင္အစိုးရက အဲဖရက္ႏိုဗယ္ရဲ ့ ဂရစ္စလင္း-ေဖာက္ခြဲေရးစက္ရံုကို ျပဳျပင္ ခြင့္ မေပးခဲ့ပါဘူး။ စမ္းသပ္မႈမ်ားကိုလည္း ပိတ္ပင္တားဆီးခဲ့တယ္ ။ ဒါေပမယ့္ အဲဖရက္က မေလ်ာ့ေသာ ဇြဲလံု ့လျဖင့့္ စမ္းသပ္မႈကို ဆက္လက္လုပ္ကိုင္ပါတယ္ ။ မီလာရန္ (Mälaren) ေရကန္ၾကီးထဲက ေလွငယ္ေလးေပၚမွာ ဆြီဒင္အစိုးရ မသိေအာင္ စမ္းသပ္မႈေတြ ျပဳလုပ္ခဲ့ တာပါ ။ ႏိုက္ထရိုဂရစ္စလင္း (ဓာတု အရည္)မွ အစိုင္အခဲအေခ်ာင္း ပံုစံျဖစ္ေအာင္ တီထြင္ ႏိုင္ခဲ ့ပါတယ္ ။ ၁၈၈၆ ခုႏွစ္မွာ ကို္ယ္ပိုင္မွတ္ပံုတင္ ျပဳလုပ္ကာ ဒိုင္းနမိုက္ (dynamite) ဟု အမည္ေပးကာ ယမ္းဘီလူးစက္ရံုမ်ားကို တည္ေဆာက္ႏိုင္ခဲ့တယ္။(ႏိုက္ထရိုဂရစ္စလင္း-ဓာတုေဗဒ အေၾကာင္းကို အက်ယ္တဝန္း မရွင္းျပႏိုင္တာကို ပရိတ္သတ္မ်ား နားလည္ေပးပါ ။ ဓာတုေဗဒ-ပညာရွင္မ်ားထံမွာ ခ်ဥ္းကပ္ေမးျမန္းၾကပါ ။)

ႏိုွဗယ္၏ဓာတ္ခြဲစမ္းသပ္ခန္းငယ္တခု                 ဒိုင္းနမိုက္

          သူ၏တီထြင္မႈျဖင့္ သတၱဳရွာေဖြေရး ေက်ာင္ေတာင္ေတြကို အလြယ္တကူ ေဖါက္ခြဲႏိုင္ ခဲ့တယ္။ ေက်ာက္မီးေသြးတြင္း တူးေဖၚရာမွာလည္း အသံုးျပဳႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။ ဥမင္လိွဳင္ေခါင္း ေဖါက္လုပ္ျခင္း ၊ တံတား ေဆာက္လုပ္ျခင္းမ်ားမွာ အသံုးျပဳႏိုင္ခဲ့တယ္။ပထမဆံုး ဂ်ာမဏီႏိုင္ငံ တြင္ ဒိုင္းနမိုက္ စက္ရံုကိုတည္ေဆာက္ခဲ့သည္။ အေမရိကန္ ၊ၾသစေတးလ် ႏွင့္ ဥေရာပႏိုင္ငံ အႏွံ ့အျပားတြင္ ဒိုင္းနမိုက္-ယမ္းဘီဘူးစက္ရံုမ်ား တည္ေဆာက္ထုတ္လုပ္ခဲ့သည္။ ႏိုင္ငံေပါင္း ၂ဝတြင္ စက္ရံုေပါင္း ၉ဝ ေက်ာ္ တည္ေဆာက္ခဲ့သည္ ။ ျပင္သစ္ျပည္ ပဲရစ္ျမိ့ဳတြင္ ေျပာင္းေရြ ့
ေနထိုင္ျပီး စက္ရံုရွိရာ ႏို္င္ငံမ်ားသို ့ လွည့္ပတ္သြားလာ ၾကီးၾကပ္လုပ္ကိုင္ခဲ့သည္။အဲဖရက္ သည္ ဒိုင္းနမိုက္လုပ္ငန္းျဖင့္ ၾကြယ္ဝခ်မ္းသာလာရာ ကမာၻ ့ခ်မ္းသာဆံုး မီလွ်ံနာၾကီးျဖစ္လာ သည္ ။သူသည္ ဂ်ာမဏီ ၊ ျပင္သစ္ ၊စေကာ့တလန္ ၊အီတလီ ႏိုင္ငံမ်ားတြင္ ေျပာင္းေရြ ့ေန ထိုင္ခဲ့ျပီး ဓာတ္ခြဲစမ္းသပ္ခန္းမ်ားကို တည္ေဆာက္သည္။ အဲဖရက္၏ ဘဝတေလ်ာက္လံုး တြင္ ကမာၻအႏွံ ့ သြားလာေနထိုင္ခဲ့ ေသာေၾကာင့္ (ေလလြင့္ေနေသာ) ေျခသလံုးအိမ္တိုင္ ဥေရာပ-သူေဌးၾကီးဟု ေခၚဆိုခဲ့ၾကသည္။

             အဲဖရက္ႏိုဗယ္သည္ ဒိုင္းနမိုက္တခုတည္းကိုသာ တီထြင္ခဲ့ျခင္းမဟုတ္ ။သူ၏တီထြင္ မႈမ်ားျဖင့္ ထုတ္လုပ္ေရာင္းခ်ခဲ့သည့္ကိုယ္ပိုင္မွတ္ပံုတင္ အမွတ္တံဆိပ္ (၃၅၅)မိ်ဳးခန္ ့ရွိသည္။ ရာဘာ-သားေရတု ကိုလည္း အဲဖရက္ႏိုဗယ္ တီထြင္ခဲ့သည္ ။ထို ့ျပင္ (သဘာဝမဟုတ္ေသာ) ပိုးခ်ည္ကိုလည္း တီထြင္ခဲ့သည္။ အဲဖရက္ႏိုဗယ္၏ ဒိုင္းနမိုက္မ်ားကို ႏိုင္ငံတကာစစ္တပ္မ်ားမွ အဓိကဝယ္ယူၾကေသာေၾကာင့္ သူ ့ကို လူသတ္တရားခံဟုစြပ္စြဲေျပာဆိုုျခင္းကိုခံရသည္။ထို ့ ေနာက္္ျပင္သစ္သတင္းစာၾကီး တေစာင္က“ေသမင္းကုန္သည္ၾကီး”ဟုေရးသားလိုက္ေသာအခါ
စိတ္ႏွလံုးမသာမယာျဖစ္ခဲ့ရသည္ ။ ညီငယ္ေလး-အီေမးႏွင့္ အသက္ေပါင္း မ်ားစြာ ေသဆံုးခဲ့ရသည္။ သူ ့ေၾကာင့္စစ္ပြဲမ်ား ျဖစ္ရသည္ဟု ခံစားလာရသည္။ (ဒိုင္းနမိုက္ တီထြင္မႈမရွိခဲ့လည္း စစ္ဝါဒီသမားေတြေၾကာင့္ စစ္ပြဲဆိုတာရွိခဲ့မွာဘဲလို ့ ထင္တာဘဲဗ်ာ။) သူ၏ က်န္ရစ္ခဲ့ေသာေငြေၾကးမ်ားကို ႏို္ွဗယ္ဆု အျဖစ္ခ်ီးုျမွင့္ရန္ ေသတမ္းစာတြင္ ေရးသား ခဲ့သည္။ ၁၈၉၆ခု အဲဖရက္ႏိုဗယ္သည္ (၆၃)ႏွစ္အရြယ္တြင္ အီတလီႏိုင္ငံ၌ ကြယ္လြန္သည္။

အဲဖရက္ႏိုဗယ္ေရးသားခဲ့ေသာ  ေသတမ္းစာမူရင္း

အဲဖရက္ႏိုဗယ္၏  အတြင္းေရးမႈး

             အဲဖရက္ႏိုဗယ္သည္ ဘဝတေလွ်ာက္လံုး အိမ္ေထာင္မျပဳဘဲ တကိုယ္တည္းေနထုိုင္ ခဲ့သည္ ။ ၁၈၇၆ ခုႏွစ္ အသက္ ၄၃ ႏွစ္အရြယ္တြင္ အတြင္းေရးမႈး တေယာက္ခန္ ့ထားရန္ သတင္းစာ ၌ ေၾကာ္ျငာထည့္သြင္းခဲ့သည္ ။ စည္းကမ္းခ်က္မ်ားမွာ အရြယ္ေရာက္ျပီးေသာ မိန္ကေလး၊ခ်မ္းသာၾကြယ္ဝရမည္ ။ေခတ္ပညာတတ္ေျမာက္ရမည္ ။ဘာသာစကား ကၽြမ္းက်င္ ရမည္ ။အတြင္းေရးမႈး ေလ်ာက္လႊာတင္ၾကရာတြင္ ၾသစေတးလ် ႏိုင္ငံသူ Bertha von Suttner (ဘာသာဘြန္ရွပ္နာ) ကိုခန္ ့အပ္ခဲ့သည္။သို ့ေသာ္ သူမသည္ ခ်ိန္အနည္းငယ္သာ လုပ္ကိုင္ ခဲ့ကာ ၾသစေတးလ်သို ့ ျပန္သြားျပီးCount Arthur von Suttner (ေကာင့္အာရသာဘြန္ရွပ္နာ) ႏွင့္ လက္ထပ္ခဲ့သည္ ။သို ့ေသာ္ သူမနွင့္အဲဖရက္တို ့ အလြန္ရင္းႏွွီးေသာ မိတ္ေဆြမ်ားအျဖစ္ ဆက္လက္ရွိေနခဲ့သည္။ အျပန္အလွန္ စာေရးဆက္သြယ္ျခင္းမ်ား ျပဳလုပ္ခဲ့ၾကသည္။ စာေပ ဝါသနာတူမ်ား ျဖစ္ေသာေၾကာင့္ ပိုမိုရင္းႏွီးခဲ ့ၾကေပသည္။ေနာင္အခါတြင္ သူမသည္ ျငိမ္ခ်မ္း ေရးႏွင့္ဆိုင္ေသာ အလြန္နာမယ္ၾကီးသည့္ Lay Down YourArms စာအုပ္ကို ေရးသားထုတ္ေဝ ခဲ့သည္ ။ သူမ၏ေရးသားထုတ္ေဝေသာ စာအုပ္ေၾကာင့္ စာေပ ႏိုဗယ္ဆုအျဖစ္ ေရြးခ်ယ္ ခ်ီးျမွင့္ရန္ ေသတမ္းစာတြင္ ေရးသားခဲ့သည္ဟု ေႏွာင္းလူမ်ားက ယူဆၾကသည္။ ထို ့ေနာက္ အဲဖရက္ႏိုဗယ္ ေသဆံုးျပီး ၁၉ဝ၅ ခုႏွစ္တြင္ ဘာသာဘြန္ရွပ္နာသည္ ျငိမ္ခ်မ္းေရးႏိုဗယ္ဆုကို လက္ခံရွိခဲ့၏။

၁၉ဝ၁ခုႏွစ္  ပထမအၾကိမ္ ႏိုဗယ္ဆုခ်ီးျမွင့္ပြဲ

            အဲဖရက္ႏိုဗယ္ကြယ္လြန္ုျပီး ေလးႏွစ္ၾကာေသာအခါ ႏိုဗယ္ဆုေရြးခ်ယ္ေရး အဖြဲ ့ကို ဆီြဒင္ေငြေၾကး (kronor ) ၃၃ သန္းျဖင့္ ဖြဲ ့စည္းကာ (၁၉ဝ၁ )ခုႏွစ္မွာ စတင္ခ်ီးျမွင့္ခဲ့ပါတယ္။ ဆုေငြအျဖစ္ ဆြီဒင္ေငြ တသန္း ခ်ီးျမွင့္တယ္ ။ ႏိုဗယ္ဆု အမ်ိဳးစားမ်ားမွာ ရူပေဗဒပညာ ၊ ဓာတုေဗဒပညာ ၊ ေဆးဝါးေဗဒ (သို ့) ဇီဝကမၼေဗဒ ၊စာေပထူးခၽြန္သူႏွင့္ ျငိမ္းခ်မ္းေရး အတြက္ စြမ္းေဆာင္ႏိုင္သူမ်ားကို ႏွစ္စဥ္ ေရြးခ်ယ္ေပးအပ္သည္။ သို ့ေသာ္ ၁၉၆၉ ခုႏွစ္တြင္ ဆြီဒင္ ဗဟိုဘဏ္၏ အၾကံေပးခ်က္အရ စီးပါြးေရးပညာရွင္ (the Prize in Economics) ဆုအျဖစ္ ေရြးခ်ယ္ ခ်ီးျမွင့္ခဲ့သည္။ ႏိုဗယ္ဆုတံဆိပ္ကို ေရႊသားျဖင့္ ျပဳလုပ္၍ ၊ ဆုေၾကးေငြ ပမာဏကို ႏိုဗယ္ေဖာင္ေဒးရွင္း၏ ႏွစ္စဥ္ ဝင္ေငြအလိုက္ေပးအပ္ခ်ီးျမွင့္ခဲ့သည္ ။( ၂ဝဝ၉ ခုႏွစ္တြင္ ႏိုဗယ္ဆု အမ်ိဳးစားတခုကို ဆြီဒင္ေငြေၾကး (၁ဝ)သန္း အထိ ခ်ီးျမွင့္ေပးခဲ့သည္ ။)

ရူပေဗဒႏွင့္ဓာတုေဗဒ ေရြတံဆိပ္ဆု

  

  ေဘာဂေဗဒေရြတံဆိပ္ဆု

              ႏိုဗယ္ဆုအျဖစ္ေရြးခ်ယ္ သတ္မွတ္ရာတြင္ ရူပေဗဒႏိုဗယ္ဆု ၊ ဓာတုေဗဒႏိုဗယ္ဆု ၊ေဘာဂေဗဒႏိုဗယ္ဆုမ်ားကို ဆြီဒင္ေတာ္ဝင္အကယ္ဒမီသိပၸံမွ ေရြးခ်ယ္သတ္မွတ္ေပးသည္။

ဇီဝကမၼေဗဒ(သို ့)ေဆးဝါးေဗဒ ေရႊတံဆိပ္ဆု

ေဆးဝါးေဗဒ (သို ့) ဇီဝကမၼေဗဒ ႏိုဗယ္ဆုကို ဆြီဒင္ႏိုင္ငံ ကာရိုလင္းစကား-ေဆးတကၠသိုလ္မွ ( Karolinska Institute ) ေရြးခ်ယ္ သတ္မွတ္ေေပးသည္ ။

     စာေပေရႊတံဆိပ္ဆု

 ႏိုဗယ္စာေပဆုကို ဆြီဒင္ႏိုင္ငံ ေတာ္ဝင္အကယ္ဒမီမွ ေရြးခ်ယ္သတ္မွတ္ေပးသည္ ။

ျငိမ္းခ်မ္းေရး ေရႊတံဆိပ္ဆု

ႏိုဗယ္ျငိ္မ္းခ်မ္းေရးဆုကို တမူထူးျခားစြာျဖင့္ ေနာ္ေဝးႏိုင္ငံ ျငိမ္ခ်မ္းေရးႏိုဗယ္ဆု-ေရြးခ်ယ္ေရး အဖြဲ ့မွ ေရြးခ်ယ္သတ္မွတ္ေပးသည္ ။

           ၁၉ဝ၁ ခုႏွစ္မွ စ၍ သတ္မွတ္ထားေသာ ဆုအမ်ိဳးစားအလိုက္ ကမာၻအရပ္ရပ္မွ ထူးခၽြန္သူမ်ားကို ႏွစ္စဥ္ႏွစ္တိုင္း ႏိုဗယ္ဆုမ်ား ေပးအပ္ ခ်ီးျမွင့္ခဲ့ရာ (၂ဝဝ၉ ခုႏွစ္) အထိ ႏွစ္ေပါင္း (၁ဝ၉)နွစ္တိုင္ေအာင္ေရာက္ရွိခဲ ့ေလျပီ။ ၄င္းႏိုုဗယ္ဆုရွင္မ်ားထဲမွ ရူပေဗဒႏိုဗယ္ဆု ရရွိသူမ်ား၏ ဘဝႏွင့္သူတို ့တီထြင္ခဲ့ေသာ ရူပေဗဒေအာင္ျမင္မႈ နည္းပညာမ်ားကို ေရးသား တင္ျပရန္စိတ္ကူးမိေသာေၾကာင့္ နိဒါန္းအေနျဖင့္ အဲဖရက္ႏိုဗယ္ အေၾကာင္းကို တင္ျပလိုက္ ပါသည္ ။ ရူပေဗဒ ႏိုဗယ္ဆုရွင္မ်ားအားလံုး အေၾကာင္းကို ျမန္မာဘာသာ စာအုပ္အေနနဲ ့ ဖီးက်ဴ မဖတ္ဘူးပါဘူး ၊အင္တာနက္စာမ်က္ႏွာ ေပၚမွာလဲ မေတြ ့ေသးပါဘူး ။ အဲတာေၾကာင့္ ႏိုဗယ္ဆုရွင္မ်ားက႑ကို ထည့္သြင္းေရးသားဖို ့စိတ္ကူးျဖစ္ပါတယ္။ထိုကဲ့သို ့ေရးသားရာတြင္ ဗဟုသုတ လိုခ်င္သူမ်ားအတြက္ သာမက ၊ ရူပေဗဒနည္းပညာ ေလ့လာဆည္းပူးေနသူမ်ား အတြက္ပါ ရည္ရြယ္၍ ၾကိဳးပမ္းအားထုတ္ပါမည္ဟု ပရိတ္သတ္အား ေလးစားစြာ တင္ျပပါ တယ္ ခင္ဗ်ား ။
………………………………..ဖီးက်ဴ………………………………………………..